“Στη Στροφή Συνάντησα τον Ιόλα” της Ομάδας Φιλοπάππου στον έρημο Σιδηροδρομικό Σταθμό Κερατέας

Παρουσίαση του έργου “Στη Στροφή Συνάντησα τον Ιόλα” της Ομάδας Φιλοπάππου στον έρημο Σιδηροδρομικό Σταθμό Κερατέας.      Επιμέλεια: Γιώργος Ιατρού και Χαρίκλεια Χάρη.

IMG_5338 IMG_5341 IMG_5336

 Στη Στροφή Συνάντησα τον Ιόλα

Πολύς λόγος έχει γίνει τα τελευταία χρόνια για μιαν αλλαγή «διάθεσης» που λαμβάνει χώρα στα ελληνικά καλλιτεχνικά πράγματα. Ελλείψει αξιολογικών κριτηρίων και λοιπών αξιωματικών θέσεων που θα όριζαν και θα έθεταν κοινούς παρανομαστές στην σύγχρονη τοπική εικαστική πραγματικότητα, η σχετική συζήτηση τείνει να εκληφθεί ως κενή περιεχομένου. Τι θα μπορούσε να είναι όμως αυτό, το οποίο θα της προσέδιδε κάποιο νόημα; H διατύπωση μιας πρότασης με υποκείμενο το καλλιτεχνικό «πεδίο», ρήμα την καλλιτεχνική πρακτική και αντικείμενο την τέχνη στο συγκείμενό της, θα ήταν, ίσως, αρκετή για να προκαλέσει μια αλληλουχία συνειρμών, με σκοπό την πληρέστερη κατανόηση της εν λόγω συνθήκης. Γίνεται κατανοητό πως, στο βαθμό που προαπαιτείται η χρήση ενός κοινού κώδικα επικοινωνίας και ανταλλαγής απόψεων, ο επαναπροσδιορισμός της σημασίας των όρων καθαυτών κρίνεται απαραίτητος. Τι σημαίνει, για παράδειγμα, «σκηνή», με ποιους όρους δραστηριοποιείται, ποια γεγονότα τη συνοδεύουν, ποιος ο ρόλος των ανθρώπων και ποια η δυναμική του συνόλου των εγχειρημάτων; Ή, ακόμα καλύτερα, πώς θα έπρεπε να είναι μια «σκηνή», ποιος ο ιδανικός ρόλος των αντίστοιχων θεσμών σήμερα, τι χαρακτήρα θα έπρεπε να έχει η καλλιτεχνική πρακτική και που θα επιθυμούσαμε να «οδηγηθούν» τα πράγματα;

Η όλη προβληματική μπορεί να επαναδιατυπωθεί μέσω της χρήσης ενός παραδείγματος: της εμβληματικής μορφής του Αλέξανδρου Ιόλα. Στο πρόσωπό του αντικατοπτρίζεται μια άλλου τύπου ματαίωση. «Άλλου τύπου» διότι διαρκεί, εκκρεμώντας ανάμεσα στην απορία για την τύχη της «χαμένης», ή ίσως καλύτερα, διεσπαρμένης συλλογής του και τα αναπάντητα ερωτήματα που εκκινούν από την πιθανότητα συνολικής φιλοξενίας της σε ένα μουσείο, όπως τουλάχιστον ο ίδιος επιθυμούσε. Η «διάρκεια» της ματαίωσης γίνεται εμφανής, στον συσχετισμό της με την αδιάκοπη καταστροφή και «αποψίλωση» της οικίας του στην Αγία Παρασκευή, τη Βίλα Ιόλα, τόπος στον οποίο δυνάμει θα φιλοξενούνταν η συλλογή μετά το θάνατό του συλλέκτη και πάτρωνα της μοντέρνας τέχνης.

Διερωτόμαστε λοιπόν, τι συμβολίζει ο Αλέξανδρος Ιόλας; Ποιος ο ουσιαστικός ρόλος ανάλογων προσωπικοτήτων της παγκόσμιας καλλιτεχνικής σκηνής τότε και τώρα και ποιος ο ρόλος των αντίστοιχων θεσμών; Με ποιόν τρόπο επηρεάζουν το τι και το πώς βλέπουμε έργα τέχνης; Τι θα μπορούσε, για παράδειγμα, να σημαίνει η αποδοχή της κληρονομιάς του Ιόλα στο σύνολό της, ακόμα και πέρα από τη συλλογή καθαυτή; Για ποιους λόγους η συλλογή του δεν έγινε αποδεκτή και τι συνέβαλε σε αυτό; Ποια η διάδραση ανάμεσα στην πολιτική εξουσία και το «καλλιτεχνικό πεδίο» τότε και ποια τώρα; Πώς θα αντιλαμβανόμασταν την καλλιτεχνική δραστηριότητα της γενιάς μας στη σκιά μιας συλλογής βαρύνουσας σημασίας, όπως αυτή του Αλέξανδρου Ιόλα; Που και με ποιόν τρόπο θα γινόταν αντιληπτές οι αλλαγές στάσης απέναντι σε ζητήματα -μεταξύ άλλων- καλλιτεχνικής εκπαίδευσης και περιεχομένου των σύγχρονων έργων; Ποια θα μπορούσε, τέλος, να είναι η εξέλιξη του συγκεκριμένου χώρου; Πώς θα οραματιζόμασταν ένα φανταστικό «μουσείο» του μέλλοντος, που θα απαντούσε στις ιδιαιτερότητες και τις ανάγκες μας σήμερα;

Δουλέψαμε σαν ομάδα για να ανιχνεύσουμε τα σημεία που μας οδήγησαν στην παρούσα κατάσταση της ελληνικής καλλιτεχνικής παραγωγής και παρουσίας, βλέποντάς τα σαν ένα σύνολο καταστάσεων που μας χαρακτηρίζουν και μας αφορούν. Ανακαλύψαμε τη βίλα του Ιόλα βεβηλωμένη και παρατημένη. Η ίδια η Βίλα μας έδωσε το εφαλτήριο να ασχοληθούμε πιο επισταμένα με την σύγχρονη κατάσταση των εικαστικών τεχνών στην Ελλάδα, εφόσον αυτή παραμένει ακόμα εκεί σαν ένα σύγχρονο μνημείο και μοντέρνο ερείπιο, υπενθυμίζοντάς μας την χαμένη συλλογή, τα υπερπολυτελή πάρτι και τις μεγαλοαστικού τύπου κοσμικές εκδηλώσεις και δεξιώσεις, την μοντέρνα τέχνη, και όλα εκείνα τα οποία στρέφονται γύρω από αυτήν την -σχεδόν μυστηριώδη- δίνη ενός ιδιότυπου πολιτιστικού φαινομένου. Την ίδια στιγμή, δεν πάψαμε να θεωρούμε πως ο «κόσμος της τέχνης», αλλά και κάθε καλλιτεχνική συλλογικότητα όπως η ομάδα Φιλοπάππου, αποτελούν πεδία εντός των οποίων εμφιλοχωρούνται αντιθέσεις, αντιπαραθέσεις και αντινομίες οι οποίες οφείλουν να αναδεικνύονται και να δημοσιοποιούνται.

Η ομάδα Φιλοπάππου τρέφει τη φιλοδοξία να προσθέσει μέσα από το παράδειγμα του Αλέξανδρου Ιόλα νέα δεδομένα στη σύγχρονη ελληνική εικαστική κατάσταση, χρησιμοποιώντας τη γνώση του παρελθόντος, αναγνωρίζοντας τις δυνατότητες που της δίνονται μέσα από αυτή τη γνώση, «εξαργυρώνοντας» την ιστορία που γράφτηκε πολιτιστικά μέσα στο σύγχρονο κοινωνικό πλαίσιο. Διατηρεί τη φαντασίωση της βίλας ως ένα σύγχρονο κέντρο πολιτισμού, που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί, όχι σαν ένα ακόμη κλειστό και προσωποπαγές μουσείο, αλλά σαν ένας χώρος αφιερωμένος στην αναζήτηση, την έρευνα και τη δημιουργία έργων που θα στέλνουν τα βέλη τους στο μελλοντικό γίγνεσθαι της διεθνικής πολιτισμικής παραγωγής, σε συνάρτηση με τις νέες επιταγές έκφρασης και πραγμάτωσης μιας διεθνούς και διαπολιτισμικής κουλτούρας, συνυφασμένες με τις κοινωνικοπολιτικές, τεχνολογικές και επιστημονικές αναζητήσεις του σήμερα. Προσανατολίζεται στην ενεργοποίηση του παραδείγματος «Αλέξανδρος Ιόλας», μέσω του οποίου επιχειρεί μια σύγχρονου τύπου «ανασκαφή» στο πρόσφατο παρελθόν, θέτοντας αναστοχαστικά ερωτήματα, επιδιώκοντας ταυτόχρονα να ανοίξει τη «συζήτηση» γύρω από όλα τα παραπάνω ζητήματα, αλλά και γύρω από τη φύση των όρων και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του τόπου εκείνου όπου μια τέτοια συζήτηση θα όφειλε να πραγματοποιείται.

Ομάδα Φιλοπάππου 2011

Leave Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *